sobota, 26 listopada 2016

250. W Norwegii, czyli gdzie?

Norwegowie lubią sobie ułatwiać. Jeśli w jakimś miejscu znajdowało się gospodarstwo / mokradła czy łąka, to możemy być pewni, że obecna nazwa do tego nawiązuje. Dziś przeprowadzę Cię przez ten "ciekawy" językowy gąszcz. Zaparz dzban kawy/herbaty, zawiń się w koc i wyrusz ze mną szlakiem norweskich miast. Jeśli jesteś ciekaw, skąd wywodzą się nazwy miast w Szwecji, koniecznie odwiedź blog Natalii.




LAND - słowo to ma w norweskim wiele znaczeń. Na przykład "et land/landet" oznacza państwo, ale będzie czymś zupełnie innym w odniesieniu do miejsc w kraju.  Jeśli powiemy "på landet", będzie to oznaczało "na lądzie" ale również "na wsi". Określenie land/landet oznacza płaski teren na którym nie ma wody (ląd), ale spotkamy się z nim często w odniesieniu do innych miejsc. Mówiąc "landsby", mamy na myśli wioskę, w której wciąż uprawia się ziemię. Zachód Norwegii określa się mianem "VESTLANDET" czyli kraina na zachodzie, natomiast na północy znajdziemy region nazwany "NORDLAND"

SÆTER / STØL - to określenie miejsca, na którym jest/było pastwisko. Co ciekawe, nazwę sæter (seter)/støl (stol) nosiły tylko te miejsca, które były na tyle daleko od miejsca zamieszkania, że gospodarze przenosili tam swoje domy na czas wypasania zwierząt. 
Vallestolen na Smøråsfjellet


BERG (ET) - określenie 'et berg' jest synonimem slowa 'et fjell' czyli góra/wzgórze. Jest to określenie góry skalistej bo 'et berg' może być również tłumaczone jako skala. Przykładami tak nazwanych miast sa np
  • Kongsberg - W pobliskich górach znaleziono srebro, a rok później, król Kristian IV założył miasto nadając mu nazwę 'Królewska Góra'
  • Tønsberg  - Pochodzenie tej nazwy jest dosyć sporne, bo mówi się, że pierwsza część pochodzi z norrońskiego 'tún' oznaczającego ogrodzone miejsce/gospodarstwo. Inne źródła mówią, że pierwszy człon 'tøn' to 'znorweszczone' angielskie słówko 'town' oznaczające miasto.  Druga część - berg - nawiązuje do Wzgórza Zamkowego 'Slottsfjellet' znajdującego się w mieście.
SUND - to dosyć ciekawe określenie, bo oznacza 'miejsce, które można przepłynąć'. Samo słówko sund pochodzi z norrońskiego i jest kojarzone ze słowem svømme (pływać). Przykłady nazw miejsc to:
  • Brønnøysund - Można je ciekawie rozczłonkować bo brønn to studnia, øy to wyspa a sund to miejsce, które można przepłynąć. Na norweskim wybrzeżu istnieje kilkanaście miejsc, które nosiły właśnie taka nazwę. Nie było to przypadkowe, bo nazwę zawdzięczały studniom, z których rybacy mogli czerpać wodę pitna.
  • Egersund - Nazwa pochodzi od 'miejsca, które można było przepłynąć' dzielącego stały ląd od Eigerøya (od 'eik' oznaczającego dąb oraz 'øy' czyli wyspa - Wyspa na której rosło dużo dębow)
  • Farsund - miejsce pomiędzy Farøy i Spindsodden, pierwsza część 'far' oznacza podróż/wyprawa/podwózka
  • Kristiansund - nazwane na cześć króla Kristiana VI, wcześniej nazywało się Fossna, od staronorweskiego 'Fólgsn' czyli 'miejsce ukrycia'.
  • Langesund - nazwa pochodzi od długiego i wąskiego 'miejsca, które można przepłynąć' dzielącego stały ląd od wyspy Lang (Langøya).
  • Ålesund  - od norweskiego słowa 'ål' oznaczającego węgorza.
'Fryderyk Chopin' w Norheimsund niedaleko Bergen
TUN - tun to łąka na której pasą się krowy i owce, ale nie oddalona na tyle żeby nazywać się sæter lub støl. Na łące może również rosnąć trawa do koszenia lub mogą tam chodzić konie. Mianem 'tun' nazywa się części miast, w których kiedyś taka przestrzeń się znajdowała. W samym Bergen mamy kilka miejsc, które zawdzięczają swoją nazwę właśnie temu. I tak np. mamy:
  • Nesttun - od nest, oznaczającego to samo co 'nærmest' czyli najbliższa. Jest to najbliższa laka. 
  • Midtun - miejsce znajdujące się zaraz obok Nesttun, gdzie 'midt' jest tłumaczone jako środkowa. Jak się domyślasz - to środkowa laka.
  • Øvsttun - 'øvre' oznacza wyżej lub dalej położone miejsce. 
Fragment "Borlo Bygdetun" u podnóża góry, przy którym zatrzymaliśmy się rok temu po drodze z Oslo
MYR - mianem 'myr' określa się tereny podmokle. Tym tokiem rozumowania, łąka która jest cały czas podtopiona, będzie nazywała się myr. Również w tym przypadku posłużę się przykładami z Bergen, bo mamy w mieście miejsca, których nazwy wskazują na to, ze znajdowały się tam mokradła.
  • Mindemyren - nie znalazłam niestety tłumaczenia słowa Minde, więc musi to być nazwa własna - możliwe, że pochodzi od nazwiska właścicieli .
  • Vadmyra - tłumaczenie jest dosyć zabawne, bo 'vadested' to gdzieś, gdzie się brodzi zatem wyobraź sobie, jak bardzo podmokły musiał to być teren skoro nazwano go ' Mokradła w których się brodzi'
LI / ÅS - o ile 'ås' to część wzgórza/wzgórze poniżej wysokości czubków dorosłych drzew, o tyle 'li' to strome zbocze takiego właśnie wzgórza. 

VIK - vik jest zatoką i miasta/części administracyjne miast leżące na wybrzeżu kraju nawiązują w swoich nazwach właśnie do tego słowa. Przykłady to:
  • Ulsteinvik - miasto zawdzięcza swoja nazwe 'Wilczej Gorze' (ulvstein) leżącej nad zatoką.
  • Narvik  - są spory co do tłumaczenia pierwszego czlonu. Istnieje kilka teorii - nar pochodzi od nazwy łodzi knarr, od imienia boga Njord, męskiego imienia Narve/Narfi lub staronorweskiego słowa 'nór' oznaczającego mały sund.
  • Larvik - pierwszy człon pochodzi ze staronorweskiego słowa 'lagar' oznaczającego wodę. W tym wypadku chodzi o najdłuższą rzekę Norwegii Numedalslågen wpadającą własnie do tej zatoki.
  • Breivik - tu jest łatwo i przyjemnie. Brei oznacza 'szeroki' i chodzi tu o szeroką zatokę
  • Gjøvik - ze staronorweskiego Djupvik, czyli 'den djupe vika' - głęboka zatoka. Poprawna nazwa to Jøvik, ale błędy w pisowni były popełniane tak często, ze przyjęto ostatecznie słowo 'Gjøvik'
FJORD - tu nie będę się rozwodzić, bo to chyba najbardziej kojarzone z Norwegia słowo świata. Jednak napisać muszę, żeby się nie okazało, że taka blogerka, a najważniejszego zapomniała.

Aurlandsfjord
ØY - samo øy to wyspa. Tutaj muszę napisać coś, co mnie dręczy za każdym razem. Często widzę na rożnego rodzaju forach internetowych i forach, określenia typu 'Mieszkam w Radøy', 'Bylam w Osterøy'. Aaaaaaaa! Jak można mieszkać w wyspie! Albo być w wyspie! Analogicznie do języka polskiego på Radøy - na Radøy, på Osterøy - na Osterøy. Amen. Koniec wywodu. A tu przykładowe nazwy:
  • Maløy - pochodzi od staronorweskiego 'mǫl' oznaczającego dno z drobnych kamieni. 
  • Nærøy - początkowo myślałam, że nazwa ma swoje źródło w slowie 'nær' czyli blisko. Bliska wyspa - czemu nie? Później doczytałam, że nær pochodzi od imienia nordyckiego boga o imieniu Njord.
VÅG - inne określenie na zatokę. Jednak, våg wchodzi w głąb lądu trochę bardziej a tym samym jest na tyle mała, że nie może być określana mianem fjord.
  • Fosnavåg - pierwszy człon pochodzi ze staronorweskiego Fólgsn i oznacza 'miejsce ukrycia'. Niestety, nie udało mi się znaleźć co tam ukrywano.
  • Honningsvåg - nie jest jasne, czy honning pochodzi od słowa róg czyli 'horn' czy może od staronorweskiego hunang oznaczającego miód
NES - mały obszar lądu który 'wystaje' na morzu. Coś jak półwysep ale o wiele mniejszy i o typowo 'spiczastej' formie. Przyrostek nes jest jednym z najbardziej spotykanych w Norwegii jeśli chodzi o nazewnictwo. Co ciekawe, miasto Åndalsnes to zlepek dwóch slow Åndal oraz Nes, jednak oba są nazwami gospodarstw. 
  • Fagernes - słowo fager jest w tym przypadku synonimem 'vakker' i oznacza po prostu 'piękny'. Mamy wiec do czynienia z pięknym spiczastym kawałkiem stałego lądu wystającego w głąb morze.
  • Finnsnes - pochodzenie po raz kolejny jest nie do końca znane. Dla jednych nazwa wywodzi sie od pobliskiego fjordu, dla drugich od męskiego imienia Finn.
  • Kirkenes - kirke lub kyrkje oznacza kościół i od takiego właśnie kościoła w tym miejscu wzięła się nazwa miasta.
  • Leknes - istnieje kilka miast nazywających się w ten sposób. Leik w nynorsk to zabawa i jest to określenie miejsc gdzie można było się bawić i tańczyć. Miejsca rozrywki.
HEIM / HJEM - nie bez powodu pierwszym skojarzeniem jakie się nasuwa jest słowo 'dom'. Oba słowa, znaczą to samo. Przykładem wręcz podręcznikowym jest:

  • Trondheim - norweskie imię Trond jest bardzo popularne. Miasto swoją nazwę wzięło właśnie stąd - był to dom Tronda. Obecnie nazwę tłumaczy się jako 'dom trønderów' czyli dom mieszkańców Trøndelag - okręgu Norwegii w którym miasto leży. (normalnie trondheimcepcja).
DAL - drugim chyba najbardziej spotykanym określeniem miejsc w Norwegii jest właśnie dolina. W różnych kombinacjach, samo Dalen, Dale lub z przyrostkiem dal. W sumie, nie ma co się dziwić, bo dolin tu dostatek.  na dodatek jakich pięknych!

  • Arendal - kto oglądał Frozen, ten na pewno słyszał tę nazwę. Pierwsza część 'aren' ma niestety nieznane pochodzenie, ale niektóre źródła podają, że może być wiązana ze słowem 'ære' czyli 'honor'. Wyjdzie z tego piękna Dolina Honoru. 
  • Brumunddal -  można rozłożyć je na trzy słowa, 'brim (brum)', 'und' oraz 'dal'. Z tego co znalazłam, zestawienie 'und' razem ze słowem 'brim' oznacza 'miejsce szumiącej rzeki', więc Brumunddal to nic innego jak Dolina Szumiącej Rzeki.
  • Lyngdal - od rzeki Lygna, co z kolei prowadzi do słowa 'lugn' co jeszcze dalej, w staronorweskim nazywane było 'logn' a oznaczało cicha/spokojna. Spokojna Dolina.  

Rosendal (Różana Dolina) w maju zeszłego roku

Trzeba przyznać, że nazwy dolin szczególnie się Norwegom udały. Nazwy wręcz bajkowe, a i widoki zapierają dech w piersiach. 
Zdaję sobie sprawę, że nazw jest o wiele więcej, ale ponieważ post urósł do niewyobrażalnych rozmiarów to resztę zostawię na następny raz. O ile oczywiście tekst Ci się spodobał i chętnie przeczytasz więcej na ten temat. Daj znać w komentarzu!

Pozdrawiam, Pati

5 komentarzy:

  1. Te nazwy są urocze :) Świetny tekst, czekam na drugą część!

    OdpowiedzUsuń
  2. Mega ciekawy temat poruszyłaś, przeczytałam z zainteresowaniem :) widziałam regularność nazw miejscowości / miejsc w Bergen i okolicach, i wiedziałam, że mają swoje pochodzenie i wspólne cechy ale aż tak w temat się nie zagłębiałam. Świetna robota - chętnie przeczytam więcej!

    OdpowiedzUsuń
  3. ciekawie napisałaś :) bardzo mi się post spodobał. :)
    Pozdrawiam, Ewe.

    OdpowiedzUsuń
  4. I od razu bardziej kocha się mapy i atlasy! :)

    OdpowiedzUsuń
  5. Wracam do blogowania, a Ty nadal tutaj :) Super, będę teraz znów na bieżąco :)

    OdpowiedzUsuń

Cześć ! Dziękuję za komentarz i zapraszam do dyskusji. Pamiętaj, że komentarze złośliwe lub wulgarne będą usuwane. Mój blog nie jest też słupem ogłoszeniowym, będę wdzięczna jeśli to uszanujesz. Pozdrawiam, Pati :)